The Honourable Society of Cymmrodorion

Recognising the contribution of Wales in contemporary society

newyddion

cartref > Newyddion > Marwolaethau: Trefor M Owen, R Gerain Gruffydd, Emlyn I Griffith & Dewi Watkin Powell

Marwolaethau: Trefor M Owen, R Gerain Gruffydd, Emlyn I Griffith & Dewi Watkin Powell

Dydd Llun 20 Gorffennaf, 2015

Cofnodwn gyda thristwch mawr farwolaethau diweddar pedwar o Is-Lywyddion y Gymdeithas. Estynnwn ein cydymdeimlad dwysaf â’u teuluoedd.

Trefor M Owen MA FSA (bu f. 25 Chwefror 2015)
Ganed Trefor M Owen yn Nolgellau yn 1926. Ar ôl graddio mewn daearyddiaeth ac anthropoleg yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth (Prifysgol Aberystwyth bellach), aeth ymlaen i’r Ysgol Astudiaethau Albanaidd ym Mhrifysgol Caeredin. Dilynwyd hyn gan flwyddyn o astudio ethnoleg ym Mhrifysgol Uppsala, Sweden. Yr oedd yn awdurdod cydnabyddedig ar arferion gwerin Cymru ac yn 1954 ymunodd â staff Amgueddfa Werin Cymru yn Sain Ffagan. Penodwyd ef yn Guradur yr Amgueddfa yn 1971. Daliodd y swydd hyd ei ymddeoliad yn 1987. Cyhoeddodd nifer o weithiau ysgolheigaidd ar fywyd gwerin Cymru, yn eu plith ei gyfrolau adnabyddus Welsh Folk Customs (argraffiad cyntaf 1959) a The Customs and Traditions of Wales (argraffiad cyntaf 1991).

Yr Athro Emeritws R Geraint Gruffydd DPhil DLitt FBA FLSW (bu f. 24 Mawrth 2015)
Ganed R Geraint Gruffydd yn Nhal-y-bont, Ardudwy, yn 1928 a magwyd ef yng Nghwm Ystwyth, Ceredigion. Yr oedd yn ysgolhaig Cymraeg disglair ac ymchwiliodd a chyhoeddodd yn eang ar wahanol bynciau ac ar draws gwahanol gyfnodau, gan arbenigo ar farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol a llenyddiaeth y Dadeni. Graddiodd yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor (Prifysgol Bangor bellach) a Choleg Iesu, Rhydychen. Ei swydd gyntaf oedd fel aelod o staff olygyddol Geiriadur Prifysgol Cymru ac wedi hynny bu’n ddarlithydd yn y Gymraeg ym Mangor. Yn ystod y rhan olaf o’i yrfa academaidd, daliodd dair swydd uchel: Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth (1970-79), Llyfrgellydd, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (1980-85) a Chyfarwyddwr Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru (1985-93). Ar ôl ei ymddeoliad yn 1993, daeth yn Llywydd y Gyngres Astudiaethau Celtaidd Ryngwladol, gan wasanaethu hyd 2003. Yn 1999 dilynodd yr Athro J. E. Caerwyn Williams fel Golygydd Ymgynghorol Geiriadur Prifysgol Cymru. Yr oedd yn Gymrawd Sefydlol o Gymdeithas Ddysgedig Cymru. Cyflwynwyd Medal y Cymmrodorion iddo yn Chwefror 2013 i gydnabod ei gyfraniad nodedig i ddysg ac ysgolheictod ac i Gymru. Cynrychiolwyd y Gymdeithas yn ei angladd yn Aberystwyth ar 1 Ebrill 2015 gan y Llywydd, yr Athro Prys Morgan.

Yr Anrhydeddus Emlyn I Griffith (bu f. 12 Ebrill 2015)
Ganed Emlyn I Griffith yn ninas Rome yn Nhalaith Efrog Newydd yn 1923. Yr oedd ei hynafiaid yn Gymry a chadwodd gysylltiadau agos gydag alltudion o Gymru yn UDA gan wasanaethu fel Llywydd Cenedlaethol Sefydliad Cymry-America ym 1982-83. Graddiodd ym Mhrifysgol Cornell yn 1950 gan ddilyn gyrfa fel cyfreithiwr wedi hynny. Ar adegau gwahanol bu’n Is-Lywydd Sefydliad y Bar yn Efrog Newydd, yn Llywydd Sefydliad Cenedlaethol Byrddau Addysg y Taleithiau, ac yn aelod o Fwrdd Llywodraethwyr Talaith Efrog Newydd ac o’r Cyngor Ymgynghorol Rhynglywodraethol ar Addysg. Bu hefyd yn Llywydd Bwrdd Ymddiriedolwyr Eglwys Bresbyteraidd Gyntaf Rome, ac yn olygydd Cylchgrawn Bar Talaith Efrog Newydd. Yn ogystal â’i ethol yn Is-Lywydd o Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, derbyniodd un ar ddeg o ddoethuriaethau er anrhydedd gan golegau, sefydliadau a phrifysgolion yn Nhalaith Efrog Newydd a’r Deyrnas Unedig.

Ei Anrhydedd Dewi Watkin Powell MA LLD (bu f. 6 Mai 2015)
Gwasanaethodd y cyn-Farnwr Dewi Watkin Powell o Gricieth (ac o Radyr, Caerdydd, cyn hynny) fel aelod o Gyngor Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion rhwng 1965-84, ac fel Cadeirydd y Cyngor rhwng 1978-84. Etholwyd ef yn Is-Lywydd yn 1984. Gydag Emrys Jones yr oedd yn gyd-awdur A Concise History of the Society, 1751-2001, a gyhoeddwyd yn 2001. Yn dilyn astudiaethau is-raddedig yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen, galwyd ef i’r Bar yn 1949 gan ddod yn ddiweddarach yn Farnwr Llys y Goron, yn Ddyfarnwr Swyddogol yn Adran Mainc y Frenhines o’r Uchel Lys ac yn Farnwr Cysylltiol yn Llys y Goron yn siroedd Dyfed a Morgannwg Ganol. Bu’n ymgyrchydd o blaid darpariaeth Gymraeg ehangach ym maes y gyfraith ac mewn meysydd eraill a bu’n ffigur amlwg ym mywyd cyhoeddus Cymru am lawer o ddegawdau. Yr oedd yn aelod er anrhydedd o Orsedd y Beirdd (y wisg wen) a bu iddo ran amlwg ym myd addysg uwch yng Nghymru. Bu’n Gadeirydd Cyngor Coleg Prifysgol Caerdydd (Prifysgol Caerdydd bellach), ac yn aelod o Lysoedd a Chynghorau Prifysgol Cymru, Coleg Meddygaeth y Brifysgol, a Choleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth (Prifysgol Aberystwyth bellach). Gwasanaethodd hefyd fel Llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru a Llywydd Cyngor yr Eglwysi Rhyddion. Cynrychiolwyd y Gymdeithas yn ei angladd yn Llanfrothen ar 14 Mai 2015 gan y Llywydd, yr Athro Prys Morgan.